धुळे शहरात आर्थिक फसवणुकीचा एक धक्कादायक प्रकार उघडकीस आला असून, थेट बँकेच्या रोख जमा यंत्रालाच (Cash Deposit Machine) बनावट नोटांनी गंडा घालण्यात आल्याची घटना समोर आली आहे. विशेष म्हणजे या नोटांवर स्पष्टपणे “Children Bank of India” असा उल्लेख असतानाही त्या यंत्रणेत स्वीकारल्या गेल्याने बँकिंग सुरक्षेवर गंभीर प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. या प्रकारामुळे शहरात एकच खळबळ उडाली असून नागरिकांमध्ये भीती आणि संभ्रमाचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
धुळे येथील एचडीएफसी बँकेच्या मुख्य शाखेबाहेरील रोख जमा यंत्रात बनावट पाचशे रुपयांच्या नोटा जमा केल्याप्रकरणी आझादनगर पोलीस ठाण्यात गुन्हा दाखल करण्यात आला आहे. या प्रकरणी सचिन संभाजी पिसोटे (वय २४, रा. सुसारे, ता. अहमदनगर) याच्याविरुद्ध भारतीय न्याय संहितेअंतर्गत फसवणूक व बनावट चलन व्यवहारासंदर्भातील कलमांन्वये कारवाई करण्यात आली आहे.
मशीनने ‘खेळण्यांच्या नोटा’ स्वीकारल्या कशा?
पोलीस सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, संशयिताने स्वतःच्या खात्यामार्फत तब्बल १०० बनावट नोटा जमा केल्या. प्रत्येकी ५०० रुपयांच्या या नोटांवर “भारतीय बच्चो का बैंक”, “Guaranteed by Children Bank” असा मजकूर छापलेला होता. एवढेच नव्हे तर सर्व नोटांवर एकाच क्रमांकाचा वापर करण्यात आला होता. तरीही या नोटा रोख जमा यंत्राने स्वीकारल्याने बँकेच्या तपासणी प्रणालीवर गंभीर शंका निर्माण झाली आहे.
या नोटांचा रंग, आकार, डिझाईन आणि महात्मा गांधी यांचे चित्र हे खऱ्या नोटांप्रमाणे भासावे अशा पद्धतीने तयार करण्यात आले होते. त्यामुळे प्रथमदर्शनी त्या खऱ्या नोटा असल्याचा भास होत होता. मात्र “Children Bank” असा स्पष्ट उल्लेख असतानाही मशीनने त्या स्वीकारल्या, ही बाब अधिक धक्कादायक मानली जात आहे.
बँक प्रशासन हादरलं, पोलीस तपास वेगात
या प्रकरणाची तक्रार एचडीएफसी बँकेचे सहाय्यक व्यवस्थापक मयूर पुंडलिक पाटील यांनी दिल्यानंतर आझादनगर पोलिसांनी तातडीने गुन्हा नोंदवला. पोलीस उपनिरीक्षक महेश घायतड या प्रकरणाचा तपास करत असून वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनीही घटनास्थळी भेट देत पाहणी केली आहे.
पोलीस आता आरोपीने यापूर्वीही अशाच प्रकारे इतर बँकांमध्ये व्यवहार केले आहेत का, याचा तपास करत आहेत. तसेच या बनावट नोटा कुठून आणल्या गेल्या? यामागे एखादे मोठे रॅकेट कार्यरत आहे का? याचाही शोध घेतला जात आहे. तपास यंत्रणांनी सीसीटीव्ही फुटेज, व्यवहारांची माहिती आणि डिजिटल पुरावे तपासण्यास सुरुवात केली आहे.
नागरिकांमध्ये भीती; बँकिंग व्यवस्थेवर अविश्वास वाढला
या घटनेनंतर शहरातील नागरिकांमध्ये संताप व्यक्त केला जात आहे. “जर ‘चिल्ड्रन बँक’ लिहिलेल्या नोटा मशीन स्वीकारत असेल, तर सामान्य माणसाच्या पैशांची सुरक्षितता किती?” असा सवाल नागरिक उपस्थित करत आहेत. डिजिटल युगात बँकिंग सुविधा वेगाने वाढत असल्या तरी सुरक्षेच्या यंत्रणा कितपत सक्षम आहेत, हा मुद्दा पुन्हा ऐरणीवर आला आहे.
विशेषतः रोख जमा यंत्रांमध्ये नोटांची तत्काळ तपासणी करणारी अत्याधुनिक प्रणाली बसवण्याची मागणी जोर धरू लागली आहे. संशयास्पद व्यवहारांची रिअल-टाइम पडताळणी, बनावट नोटा ओळखणारी सुधारित तंत्रज्ञान प्रणाली आणि व्यवहारांवर अधिक मानवी देखरेख आवश्यक असल्याचे मत आर्थिक क्षेत्रातील जाणकार व्यक्त करत आहेत.
आर्थिक गुन्हेगारीचे नवे आव्हान
धुळेतील हा प्रकार केवळ बनावट नोटांचा गुन्हा नसून, बँकिंग व्यवस्थेतील सुरक्षेच्या त्रुटींवर थेट बोट ठेवणारा आहे. आर्थिक व्यवहार अधिकाधिक यांत्रिक होत असताना फसवणूक करणारेही तितक्याच हुशारीने नवे मार्ग शोधत असल्याचे या घटनेतून स्पष्ट झाले आहे. आता या प्रकरणाचा तपास कोणत्या दिशेने जातो आणि यामागील संपूर्ण साखळी उघड होते का, याकडे संपूर्ण जिल्ह्याचे लक्ष लागले आहे.
