अजेय योद्धा, धर्मवीर छत्रपती संभाजी महाराज - एक राष्ट्रप्रेरणा

अजेय योद्धा, धर्मवीर छत्रपती संभाजी महाराज - एक राष्ट्रप्रेरणा१४ मे - हा दिवस महाराष्ट्राच्या इतिहासात सुवर्णाक्षरांनी लिहिलेला दिवस आहे. हिंदवी स्वराज्याचे दुसरे छत्रपती, छत्रपती शिवाजी महाराजांचे थोरले सुपुत्र आणि असीम पराक्रमी योद्धे - छत्रपती संभाजी महाराज यांची जयंती. आज शंभूराजांच्या जयंतीनिमित्त अवघा महाराष्ट्र त्यांना आदराने आणि अभिमानाने वंदन करत आहे. त्यांचे आयुष्य हे केवळ एक संघर्षगाथा नाही, तर तो त्याग, शौर्य, साहित्य आणि राष्ट्रप्रेमाचा एक तेजोमय महासागर आहे.अल्पायुष्यात अचाट पराक्रमसंभाजी महाराजांचा जन्म १४ मे १६५७ रोजी पुरंदर किल्ल्यावर झाला. लहानपणीच आई सईबाईंचे छत्र हरपल्यामुळे जिजाऊसाहेबांच्या सावलीत वाढलेल्या या बालकाने युद्धकला, राजकारण आणि धर्मशास्त्रात अवघ्या काही वर्षांत प्रावीण्य मिळवले होते. वयाच्या अवघ्या १४ व्या वर्षी त्यांनी 'बुधभूषण' सारखा प्रकांड संस्कृत ग्रंथ लिहून स्वतःची विद्वत्ता सिद्ध केली होती. १६८० मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या निधनानंतर स्वराज्यसंकटात असताना, संभाजी महाराजांनी अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत स्वराज्याची धुरा पेलली.गनिमांना सळो की पळोसंभाजी महाराजांच्या ९ वर्षांच्या (१६८१-१६८९) कारकिर्दीत त्यांनी सुमारे १२० लढाया लढल्या आणि विशेष म्हणजे, एकाही लढाईत त्यांचा पराभव झाला नाही. औरंगजेब, पोर्तुगीज, सिद्दी आणि इंग्रज यांसारख्या बलाढ्य शत्रूंना त्यांनी एकाच वेळी सळो की पळो करून सोडले होते. गोव्याच्या पोर्तुगीजांविरुद्धची मोहीम असो किंवा जंजिऱ्याच्या सिद्दीला अद्दल घडवणे असो, संभाजी महाराजांचे अचाट धैर्य शत्रूच्या मनात धडकी भरवणारे होते.धर्मरक्षक आणि दूरदृष्टीचे राजेसंभाजी महाराज हे केवळ योद्धे नव्हते, तर ते प्रजाहितदक्ष राजे होते. त्यांनी शिवाजी महाराजांचे स्वराज्य केवळ टिकवले नाही, तर त्याचा विस्तारही केला. त्यांनी आपल्या दरबारात विद्वान आणि कलाकारांना आश्रय दिला. कवी कलशसारखे निष्ठावंत मित्र त्यांच्या बाजूला असताना, त्यांनी स्वकीयांच्या फितुरीचा सामना केला, पण स्वराज्य सोडले नाही.बलिदान - अढळ आत्मविश्वासाचे प्रतीक१६८९ मध्ये विश्वासघातामुळे ते मुघलांच्या ताब्यात सापडले. औरंगजेबाने अत्यंत अमानुष अत्याचार करून त्यांना धर्मांतर करण्याचा प्रस्ताव दिला, पण "माझे शीर कापले तरी चालेल, पण स्वराज्य आणि धर्म सोडणार नाही," हा बाणा त्यांनी कायम ठेवला. तुळापूर येथे ११ मार्च १६८९ रोजी त्यांनी दिलेल्या सर्वोच्च बलिदानाने छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या स्वराज्याला अमर केले.आजच्या काळातील शंभूराजेआजच्या तरुणाईसाठी संभाजी महाराजांचे जीवन हे स्वाभिमान, धैर्य आणि राष्ट्रप्रेमाची सर्वात मोठी शिकवण आहे. व्हर्च्युअल जगात जगणाऱ्या तरुणांनी आपल्या शूर पूर्वजांचा इतिहास अभ्यासावा आणि त्यांच्या विचारांची प्रेरणा घ्यावी.निष्कर्षछत्रपती संभाजी महाराजांचे बलिदान आपल्याला शिकवते की, संकटे कितीही मोठी असली तरी स्वाभिमान आणि तत्त्वांशी तडजोड करू नये. शंभूराजांचे विचार, त्यांचे शौर्य आणि त्यांची राष्ट्रनिष्ठा आजही महाराष्ट्राच्या नसानसात रुजलेली आहे."अचल धैर्य व अटळ देशप्रेमाचे प्रतीक" अशा धर्मवीर छत्रपती संभाजी महाराजांना जयंतीनिमित्त शतशः नमन!जय शंभूराजे! जय जिजाऊ! जय शिवराय!