नवी दिल्ली / मॉस्को प्रतिनिधी
भारताचा दीर्घकाळचा विश्वासू मित्र मानल्या जाणाऱ्या रशियाकडून पाकिस्तानबाबत करण्यात आलेल्या सकारात्मक वक्तव्यांमुळे आंतरराष्ट्रीय राजकारणात नव्या चर्चांना उधाण आले आहे. रशियाचे अध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांनी पाकिस्तानच्या वाढत्या आंतरराष्ट्रीय संबंधांचे कौतुक केल्यानंतर भारतातील राजकीय आणि सामरिक वर्तुळांमध्ये विविध प्रतिक्रिया उमटू लागल्या आहेत.
सेंट पीटर्सबर्ग इंटरनॅशनल इकॉनॉमिक फोरम (SPIEF) दरम्यान बोलताना पुतिन यांनी पाकिस्तान हा मोठा आणि महत्त्वाचा देश असून त्याचे अनेक राष्ट्रांशी चांगले संबंध असल्याचे नमूद केले. या वक्तव्यामुळे भारत-रशिया मैत्रीच्या पारंपरिक समीकरणांवर प्रश्न उपस्थित केले जात असल्याची चर्चा सुरू झाली आहे.
मोदींच्या नेतृत्वाचेही कौतुक
याच कार्यक्रमात पुतिन यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाचे आणि भारताच्या आर्थिक प्रगतीचेही कौतुक केले. भारत जगातील अग्रगण्य अर्थव्यवस्थांपैकी एक बनत असल्याचे त्यांनी स्पष्टपणे नमूद केले. त्यामुळे रशियाने भारतापासून अंतर घेतल्याचा निष्कर्ष काढणे घाईचे ठरेल, असे परराष्ट्र धोरण अभ्यासकांचे मत आहे.
चीन-पाकिस्तान समीकरणावर प्रश्न
पुतिन यांना चीन आणि पाकिस्तानमधील वाढत्या संबंधांबाबत प्रश्न विचारण्यात आला असता त्यांनी भारत, चीन आणि पाकिस्तान यांच्यातील काही सीमा व प्रादेशिक प्रश्न गुंतागुंतीचे असल्याचे सांगितले. मात्र रशिया भारत आणि चीन या दोन्ही देशांशी मैत्रीपूर्ण संबंध राखत असल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले.
पाकिस्तानचा नवा राजनैतिक प्रयत्न?
गेल्या काही वर्षांत पाकिस्तानने अमेरिका, चीन आणि आता रशियासोबतही संबंध अधिक मजबूत करण्याचा प्रयत्न सुरू केला आहे. संरक्षण, ऊर्जा आणि व्यापार क्षेत्रात पाकिस्तान-रशिया संवाद वाढताना दिसत आहे. त्यामुळे दक्षिण आशियातील सामरिक समीकरणांमध्ये बदल होण्याची शक्यता तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत.
भारतासाठी चिंतेची बाब की राजनैतिक संतुलन?
राजकीय विश्लेषकांच्या मते, पुतिन यांच्या वक्तव्याकडे थेट भारतविरोधी भूमिकेप्रमाणे पाहण्याऐवजी रशियाच्या व्यापक परराष्ट्र धोरणाचा भाग म्हणून पाहणे अधिक योग्य ठरेल. रशिया सध्या विविध देशांशी संबंध संतुलित ठेवण्याचा प्रयत्न करत असल्याचे संकेत या वक्तव्यातून मिळतात.
निष्कर्ष
रशियाने पाकिस्तानचे केलेले कौतुक हे भारतासाठी धोक्याची घंटा आहे की केवळ राजनैतिक संतुलनाचा भाग, याबाबत मतभेद असले तरी एक गोष्ट स्पष्ट आहे—जागतिक राजकारणात कायमस्वरूपी मित्र किंवा शत्रू नसतात; राष्ट्रीय हितसंबंधच अंतिम ठरतात. त्यामुळे भारतालाही बदलत्या जागतिक समीकरणांमध्ये अधिक सावध आणि सक्रिय परराष्ट्र धोरणाची गरज असल्याचे निरीक्षकांचे मत आहे.
