विशेष प्रतिनिधी | आंतरराष्ट्रीय डेस्क
मध्यपूर्वेत वाढत चाललेल्या तणावाने आता संपूर्ण जगाची चिंता वाढवली आहे. इराण आणि अमेरिकेमधील संघर्षामुळे आधीच अस्थिर झालेल्या जागतिक ऊर्जा व्यवस्थेला आणखी मोठा धक्का बसण्याची शक्यता व्यक्त होत आहे. विशेष म्हणजे, संयुक्त अरब अमिरातीतील (UAE) प्रमुख तेल कंपनीच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी केलेल्या वक्तव्यामुळे पेट्रोल, डिझेल आणि एलपीजीच्या पुरवठ्याबाबत गंभीर प्रश्न उपस्थित झाले आहेत.
जगातील सर्वात महत्त्वाचा तेल वाहतूक मार्ग मानल्या जाणाऱ्या होर्मुज सामुद्रधुनीत निर्माण झालेला तणाव इतक्या सहज संपणार नसल्याचे संकेत समोर येत आहेत. युद्ध थांबले तरी तेल पुरवठा पूर्वपदावर येण्यासाठी 2027 पर्यंत वाट पाहावी लागू शकते, असा अंदाज व्यक्त करण्यात आल्याने आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत खळबळ उडाली आहे.
“युद्ध थांबले तरी संकट कायम” — मोठा इशारा
UAE मधील सरकारी तेल कंपनी ADNOC चे प्रमुख सुलतान अल जाबेर यांनी परिस्थितीवर भाष्य करताना सांगितले की, संघर्ष संपल्यानंतरही होर्मुज मार्ग पूर्णपणे सुरक्षित आणि कार्यरत होण्यासाठी दीर्घ कालावधी लागू शकतो. त्यामुळे जागतिक स्तरावर तेल आणि नैसर्गिक वायू पुरवठा साखळीवर मोठा परिणाम होण्याची शक्यता आहे.
आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मते, होर्मुज सामुद्रधुनीतून जगातील मोठ्या प्रमाणावर कच्चे तेल आणि गॅस वाहतूक केली जाते. या मार्गावर निर्माण झालेला कोणताही अडथळा थेट इंधन दरवाढ, महागाई आणि आर्थिक अस्थिरतेला कारणीभूत ठरू शकतो.
होर्मुज खाडी इतकी महत्त्वाची का?
मध्यपूर्वेतील अनेक तेल उत्पादक देशांमधून निघणारे तेल जगभर पोहोचवण्यासाठी होर्मुज खाडी हा सर्वात महत्त्वाचा सागरी मार्ग मानला जातो. या भागात तणाव वाढल्याने तेलवाहू जहाजांच्या सुरक्षेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
सूत्रांच्या माहितीनुसार, काही भागांमध्ये समुद्री सुरंग, लष्करी हालचाली आणि सुरक्षा धोक्यांमुळे जहाज वाहतुकीत अडथळे निर्माण झाल्याची चर्चा आहे. यामुळे विमा खर्च, वाहतूक खर्च आणि तेलाचे दर झपाट्याने वाढू शकतात.
भारतातही परिणाम होण्याची शक्यता
भारत मोठ्या प्रमाणावर कच्च्या तेलाच्या आयातीवर अवलंबून आहे. त्यामुळे मध्यपूर्वेतील तणाव वाढल्यास देशांतर्गत पेट्रोल-डिझेल आणि एलपीजी दरांवर दबाव निर्माण होऊ शकतो. तज्ज्ञांच्या मते, जागतिक बाजारातील अस्थिरता कायम राहिल्यास वाहतूक, शेती, उद्योग आणि सर्वसामान्यांच्या खर्चात वाढ होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
जागतिक बाजारात धडकी; गुंतवणूकदार सतर्क
ऊर्जा बाजाराशी संबंधित अनेक आंतरराष्ट्रीय संस्थांनी परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवले आहे. जागतिक स्तरावर कच्च्या तेलाचे दर सातत्याने चढत असल्याने शेअर बाजार, चलन बाजार आणि व्यापार क्षेत्रातही अनिश्चिततेचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
ऊर्जा क्षेत्रातील जाणकारांच्या मते, “होर्मुज मार्गावरील तणाव जितका वाढेल तितकी जगभरातील अर्थव्यवस्थांवर त्याची तीव्र छाया पडू शकते.”
सर्वसामान्यांसाठी सावधगिरीचा इशारा
तज्ज्ञांनी नागरिकांना अफवांवर विश्वास न ठेवण्याचे आणि अधिकृत माहितीकडेच लक्ष देण्याचे आवाहन केले आहे. सध्या कोणत्याही देशाने इंधन टंचाईबाबत अधिकृत आणीबाणी जाहीर केलेली नाही. मात्र, जागतिक तणावामुळे इंधन बाजारात चढउतार कायम राहू शकतात.
महत्त्वाची नोंद
ही बातमी उपलब्ध आंतरराष्ट्रीय अहवाल, ऊर्जा क्षेत्रातील तज्ज्ञांचे विश्लेषण आणि सार्वजनिक चर्चांवर आधारित असून संबंधित घडामोडींमध्ये वेळेनुसार बदल होऊ शकतात. कोणतीही अधिकृत लष्करी किंवा राजनैतिक माहिती संबंधित देशांच्या अधिकृत निवेदनानुसारच ग्राह्य धरावी.
